Fuat Taşkıranoğlu’nun 2003 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi’nde tamamladığı yüksek lisans tezi. Çalışma, bilgisayarın mimarlıkta bitmiş bir tasarımı sunan bir ortam mı, yoksa tasarımın içinde kurulduğu bir ortam mı olduğunu tartışır. Tezin tam metni bu sayfanın sonunda yer alıyor.

Künye

Yazar — Fuat Taşkıranoğlu
Tez türü — Yüksek Lisans Tezi
Kurum — Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü
Program — Mimarlık Anabilim Dalı, Bilgisayar Ortamında Mimarlık Programı
Danışman — Prof. Dr. Necati İnceoğlu
Yıl — 2003
Hacim — 78 sayfa
Anahtar kelimeler — tasarım kuramı, eskiz, dijital medya, temsil, computational design

Tezin kapsamı

Çalışma tasarım kuramına genel bir bakışla açılır; tasarım probleminin yapısını ve geleneksel tasarım süreçlerinde eskizin tuttuğu yeri inceler. İkinci bölüm dijital medyanın kısıtlarını ele alır: bilgisayar grafiğinde biçimin nasıl temsil edildiğini, biçimsel modellerin parametrik yapısını, bu ortamda üretmekle sunmak arasındaki farkı. Üçüncü bölüm mimarlık ile dil arasında kurulabilecek benzerlikler üzerinden formel gramerlere ve biçim gramerlerine geçer; biçimlere uygulanan temel geometrik dönüşümler ve Boolean işlemleri bu bölümde ele alınır.

Dördüncü bölüm tek bir sürecin belgesidir. H. Beraha, O. Vlora ve C. Özdaş’ın Büyük Mısır Müzesi yarışması için geliştirdikleri yöntem, bilgisayarın bir düşünme aracı olarak kullanıldığı bir örnek olarak adım adım incelenir.

Tezin ekseninde, dijital medyanın mimarlıkta ne ürettiğine dair bir ayrım durur: bakılacak objeler ile düşünülecek objeler. Bir tasarım, sunulmak üzere görselleştirildiğinde bağlamından kopar ve mimari kimliği sorgulanmayan bir imgeye dönüşür; aynı ortam, sürecin içinde kullanıldığında tasarımcının kendi yöntemini kurmasına imkân verir.

Sonuç bölümü buradan bir öngörüye varır: mimarlar, yazılımlara dışarıdan müdahale eden programlar ve betikler yazarak binaları nasıl tasarlayacaklarının tasarımını da yapar konuma gelecektir. Başka bir deyişle tasarım yöntemlerini de tasarlayacaklardır.

Özet

Bu çalışma, son yıllarda gelişen bilgisayar ortamında tasarım kavramını, tasarım kuramı, tasarım problemlerinin yapısı, dijital medya, “computational” tasarım kavramı üzerinden irdelemektedir.

1960’ların ortalarında ortaya çıkan CAD kavramı bu zamana kadar önemli evrimler geçirdi. CAD bu zaman içerisinde, özellikle günümüzde teorik alanda artık sadece tasarlanmış yapıların ya da nesnelerin sunulduğu, basılı ya da görsel döküman haline getirildiği bir medya olmaktan çok tasarlananın tasarlandığı bir medya haline gelmiştir. Bu durum doğası itibariyle tasarım kuramı için de bir paradigma değişimidir. Çünkü yaratılan ürün, onu yaratan öznenin veya öznelerin eseri olduğu kadar, onu yaratmak için kullanılan yöntemlerin ve sürecinde sonucudur.

Tasarım yapmak için şimdiye kadar kullanılagelen geleneksel medya olan kağıttan bilgisayar ortamına geçişle, tasarımcının ürüne yönelik ustalığı ve yaratıcı güdüsünün yanında içinde tasarım yaptığı ortamla ilgili de belli yeterliliklere sahip olması hatta tasarım süreci ile ilgili alışılagelmiş metodlardan farklılaşmış yeni metodlar ve kişisel yöntemler kullanması olanaklı hale gelmiştir.

Bu anlamda tasarım kuramı için genel bir bakış sunulmuş, tasarım problemlerinin yapısı ve geleneksel tasarım eğilimlerinde önemli bir yer tutan eskiz kavramı incelenmiştir.

Bilgisayar ortamında tasarım kavramı konusunda bir temel oluşturmak amacıyla, dijital medyanın en temel kısıtları, bilgisayar grafiğinde biçimlerin temsil edilmesi, mimari kompozisyonu analiz etmek ve üretmek için kullanılan temel geometrik transformasyonlar gibi konular irdelenmiştir.

Tasarlama kavramındaki sözkonusu değişimin özünü daha iyi kavramak için de, algoritma, mimarlık ve dil arasındaki benzerlikler, formel diller, biçim gramerleri gibi sözkonusu değişimin olagelmesine zemin hazırlayan belirli tasarım-bilişim kavramlarına da bu noktadan genel bir bakış sunulmuştur.

Son bölümde ise Beraha H., Vlora O., Özdaş C.’nin katıldıkları Büyük Mısır Müzesi yarışmasının tasarım süreci incelenmiş; bu süreç içerisinde tasarımcıların geliştirdikleri metodlar ve bu metodların mimari tasarım sürecine nasıl uygulandıkları irdelenmiştir.

Abstract

This thesis explores the concept of Computer Aided Design through design theory, nature of the design problems and digital media in a design computation context.

CAD technologies evolved a great deal since they were first introduced in the mid 1960’s. During this period, especially nowadays, CAD and digital media are used not only for drafting but also became a design medium itself. This change is naturally a paradigm change for design theory, since, beside the designer’s individual talent and work, the process and methods used for the design play an important role on the shaping of the final product.

With the shift from traditional design media (pen & paper) to the digital media, designers need to have new capabilities to combine with their intuition and creativity in the process. The availability of digital media offered designers new opportunities, new methods differentiating from old traditional methods which enabled them to develop personal design strategies in the design process.

In this context, in the present study, an overview of the design theory is represented. Furthermore, the structure of design problems and the concept of sketching, which has a vital role in traditional design process are also explored.

To form a basis for digitally mediated design, basic constraints of digital media, representation of new forms in computer graphics, the basic geometric transformations used for both analyzing and generating architectural composition are examined in a descriptive manner.

In order to comprehend the essence of the change in design theory, the design computation concepts which form a basis for the change (algorithm, analogies between architecture and language, formal grammars and languages, shape grammars) are scrutinized.

The focus of the last chapter is the design process of the Grand Egyptian Museum, a competition project by Beraha H., Vlora O. and Özdaş C. Here, the methods designers developed and their applications in the process are studied.

Keywords — design theory, sketch, digital media, representation, computational design

Bir atıf üzerine

Tez, yayımlanmasından yirmi iki yıl sonra bir terminoloji çalışmasında anıldı. Bilge Çağlar Demir’in 2025 tarihli “Dijital Medya Kavramının Tematik Perspektiften Analizi” başlıklı makalesi, YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde “dijital medya” anahtar kelimesiyle hazırlanmış 111 tezi tarıyor ve bunların en eskisinin bu çalışma olduğunu saptıyor. Aynı tarama, yirmi iki yıllık dönemde mimarlık alanından çıkan tez sayısını beşte bırakıyor.

Demir, B. Ç. (2025). Dijital Medya Kavramının Tematik Perspektiften Analizi. Avrasya Terim Dergisi, 13(2), 67-76. DergiPark

Bu tez ve yirmi iki yıl sonraki karşılığı üzerine: Tasarım için Araç Kullanmak, Tasarım için Aracı Tasarlamak

Tam metin

Dijital Medyada Mimari Tasarım: Tasarımı Tasarlamak (PDF, 78 sayfa)